Âm thanh đó không giống như một thông báo. Đó là một tiếng báo động lớn, liên tục, bỏ qua chế độ im lặng và chiếm toàn bộ màn hình. Những người nhận được nó lần đầu tiên sẽ mất vài giây để hiểu chuyện gì đang xảy ra — và đó chính xác là những giây mà cảnh báo này cần cung cấp.
Điều quan trọng là phải hiểu trước cảnh báo này là gì và không phải là gì. Nó không dự báo động đất. Nó cảnh báo rằng một dư chấn đã bắt đầu ở đâu đó và phần mạnh nhất của sóng xung kích vẫn chưa đến được chỗ bạn.
Tại sao có thể thông báo trước?
Động đất không chỉ tạo ra một sóng duy nhất. Nó tạo ra hai sóng có tác động. Sóng đầu tiên, gọi là sóng P, truyền nhanh hơn qua lòng đất và đến trước, nhưng gây ra ít rung lắc. Sóng thứ hai, sóng S, đến chậm hơn và là sóng gây ra sự rung chuyển mạnh mẽ.
Chính sự khác biệt về tốc độ này tạo nên tín hiệu cảnh báo. Khi các cảm biến phát hiện sóng P, hệ thống sẽ tính toán vị trí sóng đã đi qua và khoảng cách sóng đang đến, rồi gửi thông báo qua internet — tốc độ truyền tải nhanh hơn nhiều so với bất kỳ sóng nào trên mặt đất. Tín hiệu cảnh báo sẽ thắng cuộc đua với sóng S.
Điều này dẫn đến một hệ quả thực tế mà nhiều người không nhận ra: Càng gần tâm chấn, bạn càng ít nhận được cảnh báo.. Những người ở ngay phía trên camera có thể cảm nhận được độ rung trước khi điện thoại đổ chuông. Những người ở xa hơn có nhiều thời gian hơn, nhưng cảm nhận được ít hơn.
Hai mức cảnh báo
Hệ thống Android sử dụng hai loại cảnh báo khác nhau, và việc nhầm lẫn giữa hai loại này sẽ gây ra báo động không cần thiết.
- Cảnh báo rung nhẹ: Thông báo này xuất hiện như thường lệ, với âm thanh bình thường. Nó nhằm mục đích thông báo cho bạn biết rằng đã có một trận động đất và bạn có thể cảm nhận được điều gì đó. Nó không yêu cầu bất kỳ hành động nào.
- Cảnh báo rung chấn mạnh: Đây là loại âm thanh chiếm trọn màn hình, phát ra âm thanh lớn và bỏ qua chế độ im lặng. Nó là loại âm thanh đòi hỏi phản ứng tức thì.
Nếu điện thoại của bạn đổ chuông nhẹ và bạn chỉ thấy một thông báo, đó là loại thông báo đầu tiên. Bạn không thể làm gì được.
Cần làm gì trong vài giây tới?
Quy trình quốc tế có thể được tóm gọn trong ba từ: nằm xuống, che chắn, giữ chặt. Nó áp dụng cho hầu hết các tình huống và đơn giản chính vì nó cần hoạt động dựa trên phản ứng của não bộ trong trạng thái hoảng loạn.
Tại nhà hoặc tại nơi làm việc
Hãy nằm xuống trước khi cơn rung lắc quật ngã bạn. Tìm nơi trú ẩn gần nhất – một chiếc bàn chắc chắn cũng được – và bảo vệ đầu và cổ của bạn. Nếu không có bàn, hãy dựa vào tường trong nhà, tránh xa cửa sổ, và che đầu bằng cánh tay.
Hãy bám chặt vào bất cứ thứ gì đang bảo vệ bạn, vì đồ đạc sẽ di chuyển cùng với sàn nhà. Hãy ở yên đó cho đến khi nó dừng lại.
Sai lầm phổ biến nhất là bản năng chạy ra ngoài. Trong lúc động đất, kính, vữa và dây điện rơi xuống đường. Việc rời khỏi nhà giữa lúc rung lắc thường nguy hiểm hơn là ở lại. Tuyệt đối không được dùng thang máy.
Trên đường phố
Hãy tránh xa các mặt tiền, cột, tường và mái hiên, và đi đến khoảng không gian thoáng đãng nhất mà bạn có thể đến được chỉ trong vài bước chân. Điều này không có nghĩa là chạy băng qua cả khu phố—mà là tránh xa bất cứ thứ gì có thể rơi xuống.
Lái xe
Giảm tốc độ từ từ và tấp vào lề đường hoặc nơi thoáng đãng nhất có thể, tránh cầu vượt, cầu và vỉa hè dành cho người đi bộ. Ngồi yên trong xe, thắt dây an toàn và chờ cho đến khi hiện tượng rung lắc qua đi. Hệ thống treo của xe thường che giấu phần lớn sự rung lắc, vì vậy người lái thường chỉ nhận thấy hiện tượng này qua đèn báo lỗi và sự thay đổi hành vi bất thường của các xe khác.
Sau khi nó dừng lại
Điều đầu tiên cần làm là tránh làm quá tải mạng. Các cuộc gọi thoại hàng loạt sẽ làm sập hệ thống đúng vào lúc cần thiết nhất. Tin nhắn văn bản vẫn được gửi đi ngay cả khi cuộc gọi không hoàn tất, và chúng chỉ sử dụng một phần nhỏ băng thông mạng.
Nếu bạn muốn xác nhận xem có thực sự xảy ra động đất hay không và cường độ của nó như thế nào, hãy tìm đến các trung tâm địa chấn chính thức — Đài quan sát quốc gia và trung tâm địa chấn liên kết với USP công bố các số liệu. Thông tin này có giá trị hơn bất kỳ ảnh chụp màn hình nào đang lan truyền trong các nhóm.
Dư chấn là hiện tượng bình thường sau một trận động đất lớn. Chúng thường yếu hơn, nhưng vẫn ảnh hưởng đến các công trình đã bị hư hại. Nếu vữa bị rơi hoặc tường bị nứt, hãy tránh đứng bên dưới chúng.
Nếu cảnh báo sai thì sao?
Tháng 2 năm 2025, điện thoại di động ở khu vực đông nam Brazil đồng loạt đổ chuông với những tin nhắn thông báo về một trận động đất mạnh ngoài khơi São Paulo. Trên thực tế, không hề có động đất nào xảy ra. Hệ thống đã hiểu sai dữ liệu cảm biến và gửi cảnh báo nghiêm trọng nhất có thể, vào giữa đêm, đến rất nhiều người cùng một lúc.
Cảnh báo này đã bị tạm dừng ở quốc gia đó và được khôi phục lại vài tháng sau. Điều này không làm mất hiệu lực của công cụ: kết quả dương tính giả có thể gây lo ngại, và kết quả âm tính giả còn đáng lo ngại hơn. Nhưng nó giải thích tại sao cảnh báo này nên được coi là một ước tính tự động được thực hiện trong vài giây, chứ không phải là một chẩn đoán chính xác.
Kiểm tra xem tính năng đó đã được bật trên thiết bị của bạn chưa.
Trên Android, đường dẫn nằm trong cài đặt hệ thống, mục bảo mật và khẩn cấp, trong tùy chọn dành riêng cho cảnh báo động đất. Tên chính xác có thể hơi khác nhau tùy thuộc vào thương hiệu và phiên bản, nhưng nó luôn được tìm thấy trong phần đó.
Có hai nguyên nhân thường khiến cảnh báo không hoạt động mà không ai nhận ra: dịch vụ định vị bị tắt và chế độ tiết kiệm pin quá mức, làm tắt các dịch vụ chạy ngầm. Nếu bạn muốn cảnh báo hoạt động, cả hai tính năng này cần được bật.
Hiện không có hệ thống tương đương nào được tích hợp sẵn trên iPhone. Người dùng iOS phải dựa vào các kênh phòng vệ dân sự chính thức, tại Brazil các kênh này sử dụng đăng ký mã bưu chính để gửi cảnh báo qua tin nhắn văn bản.
Tóm tắt trung thực
Cảnh báo động đất trên điện thoại di động không phải là lá chắn. Nó chỉ giúp bạn câu giờ – đôi khi chỉ vài giây – và điều bạn làm với những giây phút đó mới là điều tạo nên sự khác biệt. Biết trước nơi cần đến trong chính ngôi nhà của mình còn giá trị hơn bất kỳ ứng dụng nào được cài đặt sau khi sự việc xảy ra.
